Opuncja figowa tak dobrze pasuje do suchych zboczy Sycylii, południowej Hiszpanii i Afryki Północnej, że wiele osób zakłada, iż zawsze tam rosła. Tak nie jest. Kaktus, na którym rosną te owoce, Opuntia ficus-indica, pochodzi z Meksyku i przepłynął Atlantyk dopiero po dotarciu Hiszpanów do obu Ameryk.
Ten artykuł śledzi tę podróż - od meksykańskich kuchni, przez śródziemnomorskie krajobrazy, aż po różowe napoje i desery serwowane dziś w kawiarniach w całej Europie.
Meksykańskie pochodzenie
Opuntia ficus-indica to roślina udomowiona, kształtowana przez ludzi przez bardzo długi czas, której pochodzenie wiąże się z centralnym Meksykiem. Dzikie gatunki opuncji rosną na dużej części obu Ameryk, ale duże, słodkie owoce oraz pozbawione wielu dużych kolców płaty, które charakteryzują ficus-indica, są wynikiem wieloletniej uprawy i selekcji.
W Meksyku owoc nazywa się tuna, a młode płaty - nopales. Oba pozostają tam codziennymi produktami spożywczymi. Płaty gotuje się jak warzywa, a owoce je na świeżo, miksuje na orzeźwiające napoje albo przerabia na słodycze i syropy.
Kaktus na fladze narodowej
Kaktus opuncji jest nierozerwalnie związany z historią Meksyku. Godło państwowe, widniejące na meksykańskiej fladze, przedstawia orła siedzącego na opuncji. Nawiązuje ono do legendy o założeniu Tenochtitlanu, stolicy Azteków położonej w miejscu dzisiejszego miasta Meksyk. Według niej orzeł na kaktusie wskazał miejsce, w którym miało powstać miasto.
Niewiele owoców jest tak ściśle związanych z symbolem narodowym, co wiele mówi o tym, jak długo roślina ta jest częścią życia mieszkańców tego regionu.
Kaktus, owady i słynna czerwień
Opuncja figowa ma w historii także drugie, mniej oczywiste miejsce. Kaktusy z rodzaju Opuntia są roślinami żywicielskimi dla koszenili, owada hodowanego w Meksyku ze względu na pozyskiwany z niego intensywnie czerwony barwnik. Po hiszpańskim podboju koszenila stała się cennym towarem eksportowym do Europy, gdzie używano jej do barwienia tkanin.
To odrębna historia od koloru owocu. Miąższ opuncji figowej jest różowy dzięki własnym barwnikom, zwanym betalainami, a nie za sprawą koszenili. Łatwo je pomylić, ponieważ oba są związane z tym samym kaktusem.
Przeprawa przez Atlantyk
Hiszpańskie statki przywiozły kaktus do Hiszpanii w XVI wieku. Stamtąd szybko rozprzestrzenił się po całym regionie Morza Śródziemnego. Roślina potrzebuje niewiele wody, ukorzenia się z pojedynczego płata umieszczonego w ziemi i jest przydatna zarówno jako owoc, jak i żywopłot, dlatego łatwo było ją rozmnażać i sadzić.
Europejskie nazwy rośliny nadal noszą ślady tej podróży. Nazwa gatunkowa ficus-indica oznacza figę indyjską i pochodzi z czasów, gdy Europejczycy nazywali obie Ameryki Indiami, więc wskazuje na Nowy Świat, a nie na Indie. W języku angielskim roślina nazywana jest również figą berberyjską, od dawnej europejskiej nazwy wybrzeża Afryki Północnej, gdzie stała się szeroko rozpowszechniona.
Opuncja figowa wokół Morza Śródziemnego
Dziś kaktus jest nieodłącznym elementem krajobrazu południowej Europy, Afryki Północnej i Bliskiego Wschodu. Sycylia jest szczególnie kojarzona z tym owocem, który Sycylijczycy nazywają fico d'India. Opuncja jest też powszechna w Hiszpanii, Portugalii, na Malcie, w Grecji, Maroku i Tunezji.
Wokół Morza Śródziemnego owoce dojrzewają od późnego lata do jesieni. Sprzedaje się je na targach i przy drogach, często już obrane, ponieważ drobne włoski na skórce utrudniają ich obieranie. Ludzie jedzą je schłodzone, robią z nich dżemy, syropy i likiery, a także wykorzystują je do przygotowywania sorbetów i deserów owocowych.
Gdzie dziś rośnie opuncja figowa
Poza Meksykiem i regionem Morza Śródziemnego Opuntia ficus-indica jest uprawiana w wielu ciepłych, suchych regionach, w tym w niektórych częściach Ameryki Południowej, Afryki Wschodniej i Południowej, na Bliskim Wschodzie oraz w Azji. Jej odporność na suszę i ubogie gleby sprawia, że jest przydatną uprawą tam, gdzie inne owoce mają trudności z rozwojem.
W niektórych miejscach uprawia się ją głównie dla owoców, a w innych dla płatów, które spożywa się jak warzywa lub wykorzystuje jako paszę dla zwierząt. W kilku krajach roślina wydostała się poza uprawy i jest uznawana za inwazyjną, co przypomina, jak łatwo się zadomawia.
Ponieważ kaktus rośnie na kilku kontynentach, proszek z opuncji figowej może być wytwarzany z owoców uprawianych w różnych regionach. Dla kupującego nazwa botaniczna, kolor i specyfikacja mówią o proszku więcej niż jeden konkretny obszar uprawy.
Od owocu z targu do składnika kawiarni
Przez większą część swojej historii w Europie opuncja figowa była świeżym owocem spożywanym tam, gdzie rosła. Źle znosi transport: dojrzałe owoce łatwo się obijają, krótko zachowują świeżość i wymagają starannego obierania. W północnej Europie można było na nie trafić głównie okazjonalnie w specjalistycznych sklepach z warzywami i owocami.
Po wysuszeniu i zmieleniu owoc staje się zupełnie innym produktem. Proszek z opuncji zachowuje różowy kolor i owocowy smak w formie, którą można przechowywać, odmierzać i wysyłać w dowolne miejsce. Dzięki temu owoc trafił do kawiarni, piekarni i pracowni lodziarskich z dala od jakiegokolwiek kaktusa, gdzie wykorzystuje się go dziś do przygotowywania różowych latte, lukrów, lodów żelato i koktajli.
Ten sam intensywny kolor miąższu, który przyciąga wzrok na straganie na sycylijskim targu, sprawia, że latte z opuncją wyróżnia się na ladzie w Sztokholmie czy Amsterdamie. Aby dowiedzieć się więcej o samym owocu, przeczytaj nasz artykuł wyjaśniający czym jest opuncja figowa, a po przepisy i metody sięgnij do naszego przewodnika jak używać proszku z opuncji figowej.
Zakup proszku z opuncji figowej
Domowi kucharze mogą wypróbować owoc w postaci proszku, wybierając opakowanie Prickly Pear Powder - 70g. Kawiarnie, piekarnie i producenci potrzebujący regularnych dostaw mogą poprosić o wycenę produktu Bulk Prickly Pear Powder 25kg, magazynowanego i wysyłanego ze Szwecji.
